• Follow us on
07/Sie

Jak stawiać właściwe pytania właściwym osobom. Warsztat Niny Simon

Warsztat Niny Simon “Muzeum partycypacyjne. Sposoby angażowania odbiorców jako współtwórców”. 

Na przestrzeni ostatnich lat słowo “partycypacja” pojawiało się tak często i w wielu kontekstach, że doczekało się licznych omówień własnej – zaledwie pozornej – przejrzystości znaczeniowej. Co partycypacja oznacza w zbitce z “muzeum” – to również znajdowało przynajmniej kilka możliwych definicji. Dlatego właśnie pierwsza część warsztatu Niny Simon była tak istotna dla uwspólnienia języka i definicji, którymi posługujemy się (i chcemy się posługiwać) w projekcie Laboratorium muzeum – a chętnie także poza nim.

Warsztat przeprowadzony przez Ninę Simon 19 czerwca 2015, jako otwarcie Laboratorium muzeum, składał się z trzech części. Pierwsza z nich dotyczyła samego sposobu rozumienia partycypacji w muzeum – zarówno, gdy chodzi o definicje, jak i o jej praktykę. Czerpiąc z doświadczeń na stanowisku dyrektorki Santa Cruz Museum of Art and History, a także swego wcześniejszego doświadczenia konsultowania pracy muzeów na całym świecie, Nina Simon obaliła kilka potocznych mitów na temat partycypacji.

Nina Simon 98

Według niej, przede wszystkim: partycypacja musi mieć określoną strukturę, która wymaga wcześniejszego przemyślenia i zaplanowania. Projektowanie działań partycypacyjnych powinno uwzględnić pogłębioną analizę zarówno własnej instytucji, jej tożsamości, jak i specyfiki grup, do których instytucja zamierza się zwrócić. Grupy te powinny zostać przez nią wcześniej dostrzeżone, zapoznane i zdefiniowane. O tym, w jaki sposób można przeprowadzić taki proces, opowiedziała Nina Simon prezentując kulisy wdrażania głębokich zmian w Santa Cruz Museum of Art and History. Radykalna zmiana kursu na to, co w efekcie okazało się być “muzeum partycypacyjnym”, miała u swoich podstaw zasadniczą zmianę sposobu zarządzania instytucją, przemyślenie jej wizji i misji, a także korektę sposobu komunikowania się na zewnątrz i wewnątrz instytucji. Jeśli komuś pobrzmiewa to przepisem na zmianę rodem z podręcznika do zarządzania, to prawdopodobnie ma słuszną intuicję – według Niny Simon dobra partycypacja odbiorców możliwa jest w dobrze i adekwatnie zarządzanej instytucji.

Nie oznacza to, że każda instytucja, która chciałaby wdrożyć program partycypacyjny, musi przenicować własną strukturę i wywrócić do góry nogami dotychczasowy sposób działania. Oznacza to jednak – i to wydawała się podkreślać Nina Simon – że program taki, aby mógł być efektywny – powinien być skrojony na miarę tej instytucji. A przede wszystkim, powinien w ogóle być skrojony, czyli zaprojektowany, a nie zaimprowizowany, jeśli jego zadaniem jest wywołanie określonych efektów zarówno w instytucji, jak i we wspólnocie, z którą instytucja nawiązuje relację.

_DSC2360i

Jeśli myślimy o budowaniu partycypacji jako zaproszeniu do dialogu, pierwsza część warsztatu – omawiając możliwie sposoby strukturyzowania partycypacji, z uwzględnieniem tożsamości instytucji oraz jej możliwości – skupiona była wokół pytania “kto mówi?”, “kto występuje z inicjatywą?”.

Analogicznie, druga część dotyczyła tego “jak?”, a trzecia – “do kogo?”. Z czego druga część poświęcona możliwym sposobom budowania komunikacja z odbiorcami była jednocześnie najbardziej praktycznym, warsztatowym elementem spotkania. W całości dotyczyła ona tego, w jaki sposób stawiać pytania, na które ktoś zechce odpowiedzieć. Od teorii, przez praktykę, aż po wystawiennicze opracowanie – czy “wpracowanie” w wystawę muzealną odpowiedzi, które możemy otrzymać, była ona ważną lekcją tego, jak budować dialog, w którym obie strony zechcą aktywnie uczestniczyć. W trakcie tej części warsztatu, Sala jednego eksponatu w Muzeum Woli stała się jednocześnie przestrzenią efemerycznej wystawy, złożonej z umieszczonych na kartkach (tzw. post-it notes) pytań i odpowiedzi. Wystawa następnie posłużyła za przedmiot analizy – zarówno wrażeń uczestników z jej zwiedzania, jak i ich profesjonalnej refleksji na ten temat. Wnioski z tej części stanowiły doskonałe wprowadzenie do części trzeciej.

_DSC2247i

Ostatnia część stanowiła propozycję podejścia do definiowania społeczności. “Społeczność” bowiem, podobnie jak “partycypacja”, to słowo, którego zdarza nam się używać w taki sposób, jakby jego znaczenie było raz określone i oczywiste. Czym jednak jest “społeczność” w kontekście muzeum? Czym jest w kontekście tzw. muzeum partycypacyjnego? Jakich kryteriów używamy, aby ją definiować i w jakie pułapki zdarza nam się przy tym wpadać? Na jakie kryteria moglibyśmy je zamienić, aby tych pułapek uniknąć? Wszystkie te pytania miały za zadanie skłonić uczestników warsztatu do odpowiedzenia na pytanie o to, do kogo chcą wyjść ze swoim pytaniem. A jeśli odpowiedź brzmi, że “do społeczności”, to w jaki sposób wypełnić tę abstrakcyjną odpowiedź znaczeniem, które może pomóc im zbudować pożądaną relację z określoną grupą osób.

W ciągu trzygodzinnego warsztatu, Nina Simon przeprowadziła więc grupę Laboratorium muzeum przez przyspieszony kurs z jej własnego sposobu rozumienia partycypacji. Jest to partycypacja jako forma dialogu – poprzedzonego świadomością tego, kto i z jakiej pozycji mówi, świadomością, w jaki sposób mówi i znajomością tych, do których się zwraca.

Fotografowała Grażyna Kułakowska (Muzeum Warszawy).